دیابت یا بیماری قند، یکی از بیماریهای مزمنی است که تأثیر آن تنها به قند خون محدود نمیشود؛ چرا که اثرات آن میتواند به طور مستقیم و غیرمستقیم قلب و عروق را نیز درگیر کند. در سالهای اخیر، پژوهشهای متعددی نشان دادهاند که ارتباط دیابت و بیماری قلبی، رابطهای علت و معلولی میان اختلال سوخت و ساز گلوکز و بروز بیماریهای قلبی عروقی وجود دارد. به همین دلیل، در مقاله پیش رو به بررسی این ارتباط و اثرات آن خواهیم پرداخت.
با گذشت زمان، قند خون بالا در دیابت میتواند به رگهای خونی و اعصابی که عملکرد قلب را کنترل میکنند آسیب برساند.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران | مسئول فنی بخش آنژیوگرافی در هتل بیمارستان گاندی
برای مشاوره و تعیین وقت تماس بگیرید: ۰۹۹۱۴۰۱۸۹۲۰ - ۲۶۷۴۹۴۸۰-۰۲۱
✅ یا بهصورت آنلاین نوبت رزرو کنید: [رزرو آنلاین نوبت]
کلینیک و مطب دکتر مجید فرجی ارائهدهنده خدمات تخصصی قلب و عروق شامل آنژیوگرافی، درمان واریس، آمبولیزاسیون پروستات بدون جراحی، اکوکاردیوگرافی، نوار قلب، تست ورزش، هولتر فشار و ریتم
دیابت روی قلب چه تاثیری میذاره؟
وقتی دربارهی دیابت و قلب صحبت میکنیم، منظور تنها افزایش قند خون نیست؛ بلکه مسیرهای پیچیده متابولیکی و التهابی در بدن فعال میشوند. قند خون بالا باعث آسیب به دیواره درونی رگها (اندوتلیوم) میشود و به مرور خاصیت ارتجاعی آنها را کاهش میدهد. این پدیده، آغازگر بیماریهای جدی مانند تصلب شرایین است که زمینهساز حمله قلبی و سکته مغزی محسوب میشود.
به گفته دکتر مجید فرجی، متخصص قلب و عروق، دیابت با ایجاد اختلال در عملکرد سلولهای اندوتلیال و تسریع در روند اکسیداسیون کلسترول، مسیر گرفتگی عروق قلب را هموارتر میکند. بنابراین، پاسخ به این سؤال را باید در سطح سلولی و عروقی جستجو کرد، نه صرفاً در اعداد قند خون.
دیابت و بیماریهای قلب و عروق
مطالعات اپیدمیولوژیک طی دو دهه اخیر نشان دادهاند که احتمال ابتلای افراد دیابتی به بیماریهای قلبی و عروقی حدود دو تا چهار برابر بیشتر از افراد سالم است. این افزایش ریسک به ویژه در زنان دیابتی شدیدتر دیده میشود. تاثیر دیابت بر روی بیماریهای قلبی به چند شکل ظاهر میشود:
- افزایش LDL و کاهش HDL
- التهاب مزمن دیواره رگها
- اختلال در عملکرد پلاکتها و چسبندگی خون
- تغییر در پاسخ به انسولین در بافتهای قلبی
بر اساس نظرات دکتر مجید فرجی، رابطه انسولین و سلامت قلب امری حیاتی است. زمانی که بدن نسبت به انسولین مقاوم شود، چربیها به جای سوختوساز در سلولها در دیواره عروق رسوب میکنند و این یعنی آغاز مشکل.
آیا دیابت باعث گرفتگی عروق قلب میشود؟
افزایش طولانیمدت قند خون منجر به تشکیل محصولات نهایی گلیکاسیون (AGEs) میشود که انعطافپذیری دیواره عروق را کاهش میدهند. در نتیجه، دیابت و عروق قلب ارتباطی تنگاتنگ پیدا میکنند. این فرآیند با افزایش فشار خون و بالا رفتن سطح تریگلیسرید، ترکیبی خطرناک بهوجود میآورد که بستر گرفتگی عروق را فراهم میکند. اگر این چرخه کنترل نشود، دیابت و سکته قلبی تنها مسئله احتمال نیست و به واقعیتی آماری تبدیل میشود.
خطر بیماری قلبی در دیابت
خطر بیماری قلبی در دیابت به حدی جدی است که انجمن قلب آمریکا (AHA) دیابت را معادل بیماری قلبی نظمپذیر معرفی کرده است. یعنی هر فرد دیابتی از دیدگاه قلبی باید همانند فردی با سابقهی سکته قلبی درمان و پایش شود.
تأثیر قند خون بر قلب دوگانه است: از یکسو باعث استرس اکسیداتیو در سلولهای قلبی میشود و از سوی دیگر مانع عملکرد هماهنگ عروق کرونر برای تأمین اکسیژن میگردد. این ترکیب خطرناک، توان پمپاژ قلب را کاهش میدهد و به نارسایی قلبی ختم میشود.
علائم حمله قلبی در بیماران دیابتی
افراد دیابتی به دلیل آسیب اعصاب محیطی ممکن است علائم کلاسیک سکته قلبی مانند درد شدید قفسه سینه را احساس نکنند. نشانههای مبهمتر میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تنگی نفس ناگهانی
- خستگی شدید یا غیرعادی
- تهوع یا احساس سبکی سر
- تپش قلب و عرق سرد
دکتر مجید فرجی تأکید دارند که در بیماران دیابتی باید حتی کوچکترین علامت را جدی گرفت و فوراً بررسیهای قلبی انجام داد.
دیابت چگونه به عروق قلب آسیب میزند؟
وقتی قند خون بالا باقی میماند، مولکولهای قند شروع به چسبیدن به پروتئینهای دیواره رگها میکنند. این روند باعث التهاب و ضخیم شدن جدار عروق میشود. در نتیجه، جریان خون به قلب محدود میگردد و دیابت و مشکلات قلبی در چرخهای خودتقویتکننده گرفتار میشوند.
پیشگیری از بیماری قلبی در افراد دیابتی
اگرچه خطر بالاست، اما با کنترل قند خون برای محافظت از قلب میتوان تا حد زیادی از بروز عوارض جلوگیری کرد. راهبردهای کلیدی شامل موارد زیر هستند:
- پایش دقیق قند خون و HbA1c
- فعالیت بدنی منظم
- رژیم غذایی کمچرب و غنی از فیبر
- مدیریت استرس و خواب کافی
- چکاپ دورهای قلبی حتی در صورت نداشتن علامت
مصرف داروهای کنترلکننده قند خون مانند متفورمین و مهارکنندههای SGLT2 بر اساس نظر پزشک، میتواند نقش مستقیم در بهبود عملکرد قلبی داشته باشد.
جدول مهمترین اثرات دیابت بر قلب و عروق
| تأثیر دیابت | توضیح | پیامد قلبی | نتیجه احتمالی |
|---|---|---|---|
| آسیب به دیواره رگها | قند خون بالا باعث تخریب سلولهای اندوتلیال میشود. | کاهش انعطافپذیری عروق | افزایش خطر تصلب شرایین |
| افزایش کلسترول بد (LDL) | اختلال در متابولیسم چربیها در بیماران دیابتی | تشکیل پلاک در عروق کرونر | گرفتگی عروق قلب |
| التهاب مزمن | افزایش فاکتورهای التهابی در بدن | آسیب تدریجی به دیواره عروق | افزایش احتمال سکته قلبی |
| مقاومت به انسولین | اختلال در مصرف گلوکز توسط سلولها | تجمع چربی در عروق | بیماری عروق کرونر |
| استرس اکسیداتیو | افزایش رادیکالهای آزاد در سلولهای قلبی | کاهش عملکرد عضله قلب | نارسایی قلبی |
جمعبندی
درک ارتباط دیابت و بیماری قلبی یک گام اصولی در مراقبت از سلامتی است. همانگونه که دیدیم، در بررسی تاثیر دیابت روی قلب، موارد مختلفی دخیل هستند که میتوان به راحتی آنها دستخوش تغیراتی قرار داد. با رویکردی آگاهانه، مشورت با متخصصانی چون دکتر مجید فرجی و پایبندی به اصلاح الگوهای زندگی، میتوان این مسیر را به مسیری ایمنتر بدل کرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران | مسئول فنی بخش آنژیوگرافی در هتل بیمارستان گاندی
برای مشاوره و تعیین وقت تماس بگیرید: ۰۹۹۱۴۰۱۸۹۲۰ - ۲۶۷۴۹۴۸۰-۰۲۱
✅ یا بهصورت آنلاین نوبت رزرو کنید: [رزرو آنلاین نوبت]
کلینیک و مطب دکتر مجید فرجی ارائهدهنده خدمات تخصصی قلب و عروق شامل آنژیوگرافی، درمان واریس، آمبولیزاسیون پروستات بدون جراحی، اکوکاردیوگرافی، نوار قلب، تست ورزش، هولتر فشار و ریتم
منبع:
