مهمترین اقدامات مداخلهای قلب و عروق؛ از آنژیوگرافی تا استنتگذاری
اقدامات مداخلهای قلب و عروق شاخهای پیشرفته از پزشکی قلب است که با استفاده از کاتتر و بدون نیاز به جراحی باز، انواع بیماریهای عروقی و قلبی را تشخیص و درمان میکند. درمانهای این حوزه با بهرهگیری از روشهای پیشرفته قلب و عروق مداخلهای انجام میشوند و معمولاً به بیمارانی پیشنهاد میگردند که دچار تنگی عروق، درد قفسه سینه، حمله قلبی یا برخی ناهنجاریهای ساختاری قلب هستند. این روشها دوره نقاهت کوتاهی دارند، ریسک کمتری ایجاد میکنند و برای بسیاری از بیماران جایگزین مناسبی بهجای جراحیهای سنگین به شمار میآیند.
پزشکانی که این روشها را انجام میدهند، اغلب دارای فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب و عروق بزرگسالان هستند؛ یعنی متخصصانی مانند دکتر مجید فرجی که پس از پایان دوره تخصص قلب، یک دوره فوقتخصصی پیشرفته در زمینه کاتتریزاسیون تشخیصی و درمانی گذراندهاند تا بتوانند درمانهای کمتهاجمی قلبی را با دقت و مهارت بالا انجام دهند.
اقدامات مداخله ای قلب و عروق چیست؟
اقدامات مداخلهای قلب و عروق شامل مجموعهای از روشهای تشخیصی و درمانی هستند که با استفاده از کاتتر و بدون برش بزرگ جراحی انجام میشوند. این تکنیکها میتوانند تنگی یا انسداد عروق، اختلالات دریچهای، ناهنجاریهای مادرزادی قلب و برخی موارد فشار خون مقاوم را شناسایی یا درمان کنند و در بسیاری از بیماران مانع نیاز به جراحی قلب باز میشوند.
این روشها به دو گروه بزرگ تقسیم میشوند:
- تشخیصی: مانند آنژیوگرافی
- درمانی: مانند آنژیوپلاستی، استنتگذاری، آترکتومی و درمان نقصهای ساختاری
در ادامه هر بخش را با جزئیات بررسی میکنیم.
روشهای تشخیصی (کاتتریزاسیون قلبی)
روشهای تشخیصی در کاردیولوژی مداخلهای، اولین گام برای شناسایی دقیق نوع و شدت بیماریهای قلبی هستند. این روشها با ورود کاتتر به عروق و استفاده از تصویربرداری پیشرفته، وضعیت جریان خون و عملکرد قلب را ارزیابی میکنند.
آنژیوگرافی کرونر
آنژیوگرافی اولین مرحله در تشخیص تنگی یا انسداد سرخرگهای قلب است. در روشهای مداخلهای قلب و عروق، این روش نقش پایهای دارد و معمولاً قبل از انجام هر درمان مداخلهای انجام میشود.
در آنژیوگرافی:
- کاتتر از طریق رگ مچ دست یا کشاله ران وارد میشود.
- ماده حاجب تزریق و با تصویربرداری اشعه ایکس وضعیت رگها نمایش داده میشود.
- این روش مقدمهای برای درمانهای بعدی مانند استنتگذاری به شمار میرود.
آنژیوگرافی کاربردهای متعددی دارد که شامل موارد زیر است:
- بررسی آنژین صدری
- ارزیابی عملکرد قلب و دریچهها
- بررسی شدت تصلب شرایین
پس از تشخیص، متخصص قلب باتجربهای مانند دکتر مجید فرجی با توجه به میزان تنگی، محل درگیری و شرایط عمومی بیمار تصمیم میگیرد که آیا درمان دارویی کافی است یا نیاز به اقدامات مداخلهای مانند آنژیوپلاستی و استنتگذاری وجود دارد.
روشهای درمانی مداخلهای
اکنون نوبت به معرفی روشهایی میرسد که با استفاده از کاتتر، انسدادها و مشکلات قلبی را بدون جراحی باز درمان میکنند.
۱. آنژیوپلاستی با بالون (PCI)
آنژیوپلاستی با بالون، پرکاربردترین روش درمانی در بیماران مبتلا به تنگی شریانهای کرونر است که برای بازکردن مسیر رگ و بهبود جریان خون استفاده میشود.
نحوه انجام:
- پس از یافتن محل تنگی در آنژیوگرافی، بالون روی کاتتر قرار گرفته و به محل انسداد هدایت میشود.
- بالون باد شده و پلاک چربی را به دیواره رگ میچسباند.
- مسیر رگ باز شده و جریان خون به عضله قلب بازمیگردد.
۲. استنتگذاری
برای جلوگیری از بستهشدن مجدد رگ، در پایان آنژیوپلاستی استنت قرار داده میشود.
جدول انواع استنت
| نوع استنت | ویژگیها | کاربرد |
|---|---|---|
| دارویی (DES) | پوشیده از داروی ضد رشد بافت اسکار | اغلب بیماران، نیازمند مصرف طولانیتر ضدپلاکت |
| فلزی ساده (BMS) | بدون پوشش دارویی | افراد با ریسک خونریزی بالا |
نکته: مصرف منظم داروهای ضدپلاکت پس از استنت بسیار مهم است.
۳. آترکتومی
آترکتومی از دیگر روشهای درمانی مداخلهای است که برای پلاکهای سخت، کلسیفیه یا مقاوم به بالون استفاده میشود. در این روش، با تراشیدن یا برداشت پلاک، مسیر رگ باز میشود.
انواع آن:
- آترکتومی چرخان (Rotablator)
- آترکتومی لیزری
- آترکتومی برنده
۴. سایر روش های پیشرفته قلب و عروق مداخله ای
در کنار سه روش اصلی فوق، روشهای پیشرفتهتری نیز وجود دارند که برای درمان مشکلات ساختاری قلب یا اختلالات خاص بهکار میروند:
- بستن سوراخ بیندهلیزی (PFO Closure)
- TAVR (تعویض دریچه آئورت از راه پوست)
- دنرواسیون کلیوی برای فشار خون مقاوم
- بستن دهلیز چپ جهت پیشگیری از سکته در بیماران فیبریلاسیون دهلیزی
- درمان ناهنجاریهای مادرزادی قلب
چه بیماریهایی با اقدامات مداخلهای درمان میشوند؟
اقدامات مداخلهای برای بیمارانی استفاده میشود که دچار مشکلات زیر باشند:
- تنگی و انسداد شریانهای کرونر
- حمله قلبی ST-Elevation و Non-STEMI
- آنژین صدری
- فشار خون مقاوم
- نواقص ساختاری قلب
- بیماری شریانهای محیطی (PAD)
- برخی اختلالات دریچهای
- لخته در عروق قلب یا ریه
در مقدمه نیز اشاره شد که این روشها توسط متخصصانی با فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب و عروق انجام میشود. اما فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب و عروق یعنی چی؟
این فلوشیپ به معنی یک دوره فوقتخصصی است که پزشک پس از پایان دوره تخصص قلب، برای یادگیری مهارتهای پیشرفته کاتتریزاسیون، آنژیوپلاستی، درمانهای ساختاری قلب و تکنیکهای پیچیده مداخلهای میگذارند.
عوارض احتمالی اقدامات مداخلهای قلب و عروق
هرچند این روشها کمتهاجمی هستند، اما عوارضی نیز دارند:
شایع:
- خونریزی یا کبودی محل ورود کاتتر
- واکنش خفیف به ماده حاجب
کمشایع:
- تنگی مجدد رگ
- آسیب رگ کرونر
- تشکیل لخته روی استنت
- سکته مغزی
- آریتمی
- نارسایی کلیوی ناشی از ماده حاجب
آمادگی قبل از اقدامات مداخلهای
قبل از عمل بهتر است نکات زیر رعایت شود:
- ناشتا بودن ۴ تا ۶ ساعت
- اطلاع از داروها، آلرژیها و مشکلات زمینهای
- انجام آزمایش خون، نوار قلب و عکس قفسه سینه
- قطع برخی داروها طبق دستور پزشک
- داشتن همراه برای بازگشت
مراقبتهای بعد از عمل
پس از انجام درمانهای مداخلهای لازم است نکات زیر رعایت شوند:
- استراحت ۴ تا ۶ ساعت
- نوشیدن مایعات زیاد
- مصرف دقیق داروهای ضدپلاکت
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین
- مراقبت از محل ورود کاتتر
- شرکت در برنامه توانبخشی قلبی
جدول تفاوتهای اقدامات مداخلهای قلب با جراحی قلب باز
در آخرین قسمت هم یک نگاهی به تفاوتهای اقدامات مداخلهای قلب با جراحی قلب باز میاندازیم.
| ویژگی | مداخلهای | جراحی قلب باز |
|---|---|---|
| نوع برش | کوچک، پوستی | باز شدن قفسه سینه |
| دوره نقاهت | چند روز | چند هفته |
| بیهوشی | موضعی یا سبک | بیهوشی کامل |
| کاربرد | رگهای محدود | انسدادهای شدید و متعدد |
سخن پایانی
اقدامات مداخله ای قلب یک نقطه عطف در درمان بیماریهای قلب و عروق هستند و توانستهاند تعداد بیشماری از بیماران را بدون نیاز به جراحی باز درمان کنند. بااینحال، این روشها بهتنهایی نمیتوانند ریشه بیماری را که اغلب ناشی از تصلب شرایین و عوامل خطر سبک زندگی است از بین ببرند.
به همین دلیل، پیگیری درمان، کنترل عوامل خطر و مشورت با یک متخصص قلب باتجربه مانند دکتر مجید فرجی ضروری است. جناب دکتر فرجی با سالها تجربه در حوزه قلب و عروق و انجام موفقیتآمیز انواع اقدامات مداخلهای، میتوانند به بیماران در انتخاب بهترین روش تشخیص و درمان کمک کنند و مسیر بهبودی را با اطمینان بیشتری پیش ببرند.
منبع:
آیا این نوشته برایتان مفید بود؟
