سوالات رایج مردم از متخصص قلب و عروق (باحضور دکتر مجید فرجی در برنامه طبیب)
بیماریهای قلب و عروق از شایعترین و در عین حال مهمترین مسائل حوزه سلامت هستند که آگاهی صحیح درباره آنها نقش بسزایی در پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر دارد. بسیاری از بیماران و حتی افراد سالم، روزانه با سوالات رایج مردم از متخصص قلب و عروق درباره سلامت قلب، علائم هشداردهنده، روشهای تشخیصی و درمانهای نوین قلب و عروق مواجه میشوند؛ اما پاسخ درست به این پرسشها نیازمند نظر متخصص و مبتنی بر علم روز پزشکی میباشد.
در همین راستا، دکتر مجید فرجی، متخصص قلب و عروق و فارغ التحصیل پزشکی عمومی از دانشگاه ایران – فارغ التحصیل تخصص قلب و عروق از دانشگاه علوم پزشکی شیراز – فلوشیپ اینترونشنال کاردیولوژی (اقدامات مداخلهای قلب و عروق) از دانشگاه تهران – عضو هیات علمی دانشگاه تهران و مسئول بخش انژیوگرافی هتل بیمارستان گاندی، با حضور در برنامه تلویزیونی «طبیب» به بررسی و پاسخگویی به برخی از سوالات رایج و پرتکرار قلب و عروق پرداختهاند. مطالب مطرحشده در این برنامه، حاصل تجربه بالینی و دانش تخصصی در حوزه تشخیص، پیشگیری و درمان بیماریهای قلبی است و میتواند راهنمایی قابل اعتماد برای عموم مردم و بیماران قلبی باشد.
در ادامه این مقاله، مهمترین پرسشهای مطرحشده در برنامه طبیب در قالب پرسش و پاسخ درباره قلب درد به همراه پاسخهای علمی و کاربردی دکتر مجید فرجی ارائه میشود تا شما بتوانید با دیدی روشنتر نسبت به سلامت قلب خود، تصمیمهای آگاهانهتری بگیرید.
بررسی برخی از سوالات رایج قلب و عروق با حضور دکتر مجید فرجی در برنامه طبیب
در این بخش، به بررسی برخی از سوالات رایج و پرتکرار در حوزه قلب و عروق میپردازیم که توسط بینندگان برنامه طبیب مطرح شدهاند. دکتر مجید فرجی، متخصص قلب و عروق، در این برنامه با بیانی ساده و علمی به این پرسشها پاسخ داده و نکات مهمی درباره تشخیص، پیشگیری و درمان بیماریهای قلبی ارائه کردهاند. در ادامه میتوانید مشروح این پرسشها و پاسخهای تخصصی را مطالعه کنید.
سوالات رایج قلب و عروق: چرا بعد از آنژیوگرافی، صورت فرد ورم میکند؟
این مورد یکی از عوارض آنژیوگرافی میباشد که به دلیل تزریق ماده حاجب بروز میکند. در طی انجام آنژیوگرافی، ماده حاجب تزریق میشود و همزمان عکس رادیوگرافی گرفته میشود. ماده حاجب در برخی افراد واکنش افزایش حساسیتی ایجاد میکند. در درصد زیادی از بیماران این مشکل در همان لحظه و روی تخت و در بستر، رفع میشود، ولی در افراد معدودی ممکن است واکنشهای افزایش حساسیتی تاخیری هم دیده شود. در این مورد احتمالا عارضه ورم صورت فرد به این دلیل میباشد، که اصلا نگرانکننده نیست. این عارضه معمولا با تزریق کورتون و داروهای ضدحساسیت رفع میشود.
معمولا در تزریق اول و دوم در همان حین آنژیوگرافی این حساسیتها نمایان میشود که در همان لحظه این داروهای ضدحساسیت تزریق میشود و علائم بهبود مییابد. برای جزئیات بیشتر، میتوانید مقاله مربوط به قبل از آنژیوگرافی را مشاهده کنید.
سوالات رایج قلب و عروق: آیا نیاز به آنژیوگرافی در پی سکته اتفاق میافتد؟
در واقع “آنژیو” یعنی “رگ” و گرافی هم به معنی تصویر و عکس(یا فیلم) میباشد. بهطور کلی واژه آنژیوگرافی به معنی دیدن رگ در هر جایی از بدن است. انواع آنژیوگرافی دست، پا، مغز، عروق کلیه و … وجود دارد، ولی از آنجایی که آنژیوگرافی قلب یه کم شایعتر، حیاتیتر و حساستر است، بیشتر در موردش شنیده میشود. در صورتیکه در کل هر رگی از بدن را میتوان آنژیوگرافی کرد.
در واقع آنژیوگرافی قلب دو نوع است. یکی بهصورت اورژانسی هست که در زمان وقوع سکته انجام میشود و باید در یک بازه زمانی کوتاه رگ قلبی که بسته شده را باز کنیم. وقتی سکته اتفاق میافتد، “زمان” نکته مهمی است. زمانی که یک رگ بسته میشود، تمام سلولهایی که توسط آن رگ، خونرسانی و تغذیه میشوند، اصطلاحاٌ خفه میشوند. اگر در بازه زمانی مناسب این رگ باز شود، سلولها باقی میمانند و احساس فشار و سنگینی که برای بیمار وجود داشته، برداشته میشود. این موضوع به این دلیل است که خونرسانی به سلولها درست انجام میشود. اگر این پروسه با تاخیر اتفاق بیفتد، سلولها میمیرند و عملکرد قلب افت پیدا میکند که پمپاژ قلب با مشکل مواجه میشود.
به عنوان مثال اگر بعد از 24 ساعت آنژیوگرافی انجام شود، ممکن است تمام سلولهای مرتبط با رگ، مرده باشند و عملکرد قلب کاهش پیدا کند. به عبارتی عملکرد قلبی یا EF (Ejection Fraction) اگر در یک فرد عادی 60% است، در این فرد تبدیل به 20% میشود که نتیجه آن نارسایی قلبی است. این عارضه در زمان فعالیت بدنی فرد، مشکلاتی مانند تنگی نفس را ایجاد خواهد کرد. در قلب و مغز، پس از مردن سلولها، عوارضی ایجاد میشود که غیرقابل بازگشت است.
دسته بعدی از بیمارانی که کاندید آنژیوگرافی میشوند، بیمارانی هستند که سکته نکردهاند ولی رگ قلب تنگ شده است. زمانی که بیشتر از 70% رگ گرفتگی و تنگی پیدا میکند، علائم شروع میشود. در این حالت فرد بهراحتی نمیتواند فعالیت بدنی، راه رفتن تند، بالارفتن از پله و … را انجام دهد. در مورد این بیماران، اسکن و سی تی آنژیو (CTA) انجام میشود و بعد از مشخص شدن تنگی عروق، فرد کاندید انجام آنژیوگرافی میشود.
آیا دلیل سنگینی و فشار قفسه سینه حتما گرفتگی رگ قلب است؟
لزوما نه، به طور مثال، تنگی، درد و فشار قفسه سینه ممکن است در افرادی که دچار استرس یا پانیک هستند نیز ایجاد شود. این حالتها معمولاً هنگام استراحت یا زمانی که افکار و نگرانیهای این افراد به ذهنشان میآید شروع میشوند. اما مشکلات قلبی معمولاً با فعالیت و انجام کاری بیش از حد معمول، مانند بالا رفتن از پله یا ورزش، باعث ایجاد علائم میشوند که در حالت استراحت، معمولاً علائمی وجود ندارد، اما با انجام فعالیت، علائم ظاهر میشوند. بنابراین، درد و تنگی نفس هنگام فعالیت میتواند نشانهای از مشکل قلبی باشد.
آیا جوانی و وضعیت جسمانی در بروز درد و فشار قلب تأثیر دارد؟
وقتی یک جوان ظرفیت ورزشی پایینی دارد و مدتی ورزش نکرده است، ممکن است بعد از فعالیت درد احساس کند، اما معمولاً بعد از مدتی ورزش حالش بهتر میشود و بدن به وضعیت نرمال برمیگردد. اما کسی که مشکل قلبی دارد، حتی با گذر زمان، همچنان علائم را تجربه میکند.
بعد از گذشت چند سال از آنژیوگرافی، چرا دکتر دستور قطع قرص پلاویکس را میدهد؟
فنر یا استندی که هنگام آنژیوگرافی در رگ گذاشته میشود، از جنس فلز میباشد و بدن آن را به عنوان یک جسم خارجی میشناسد. در ابتدا، بدون استفاده از دارو، خون میتواند روی فنر لخته ایجاد کند، بنابراین ما با ترکیب داروهای آسپرین و پلاویکس خون را رقیق میکنیم تا روی فنر لخته تشکیل نشود. بعد از حدود یک سال، بدن روی فنر لایهای ایجاد میکند که باعث میشود خون مستقیماً با فنر در تماس نباشد. بنابراین، در این مرحله میتوان پلاویکس را قطع کرد و فقط با آسپرین ادامه داد.
سوالات رایج قلب و عروق: آنژیوگرافی از دست بهتر است یا از پا؟
تا چند سال پیش، آنژیوگرافی معمولاً از طریق رگ پا صورت میگرفت و ممکن بود مشکلاتی مانند هماتوم (تجمع خون در محل ورود سوزن) یا محدودیت حرکتی ایجاد شود. امروزه بیشتر آنژیوگرافیها از طریق رگ دست انجام میشوند. با این حال، در برخی موارد امکان انجام آن از دست وجود ندارد، برای مثال وقتی رگ دست بیمار پرپیچ و خم باشد یا در خانمها، زمانی که وسیله سنگینی وارد قلب شود، رگ ممکن است دچار اسپاسم شود و مسیر عبور وسیله بسته شود.
در نهایت، چه از دست و چه از پا، مسیر دسترسی به رگ قلب ختم میشود. یکی از مزایای انجام آنژیوگرافی از دست این است که به دلیل فضای محدود رگ، خونریزی سریعتر متوقف میشود و محل سوراخشدن راحتتر بسته میشود. در روش پایینی، خونریزی ممکن است به سمت شکم یا فضای اطراف پا نفوذ کند و مشکلات بیشتری ایجاد کند.
سوالات رایج قلب و عروق: پروسه آنژیوگرافی چگونه است؟
ابتدا پزشک از طریق رگ دست یا پا یک راه ورود به داخل رگ ایجاد میکند. بعد از آن، یک لوله بسیار نازک و مفتولی به نام کاتتر از همان مسیر وارد میشود و به سمت رگهای قلب هدایت میشود. اگر قرار باشد ماده حاجب تزریق شود یا استنت گذاشته شود، همه این کارها از طریق همین کاتتر انجام میشود. این فرایند زیر دستگاه اشعه ایکس انجام میشود و پزشک لباس سربی میپوشد. ماده حاجب تزریق میشود و با استفاده از پدال، تصاویر رگهای قلب ثبت میشود. چون رگهای قلب سهبعدی هستند و تصویرها دوبعدیاند، از زوایای مختلف عکس گرفته میشود تا یک نقشه دقیق از رگهای قلب به دست آید. در نهایت، این تصاویر روی یک CD هم به بیمار داده میشود.
کسی که آنژیوگرافی انجام میدهد، در نهایت چه جوابهایی از پزشک میگیرد؟
بعد از آنژیوگرافی معمولاً پزشک چهار حالت را به بیمار توضیح میدهد:
- رگهای قلب سالم هستند: در این حالت پزشک میگوید قلب سالم است و نیاز به درمان خاصی نیست.
- رگهای قلب تنگی دارند اما نیاز به فنر ندارند: بعضی تنگیها کوچک هستند و با دارو قابل کنترلاند. دلیل اینکه این رگها باز نمیشوند این است که رگهای ریز قلب، معمولاً کمتر از 10 تا 15 درصد خونرسانی قلب را انجام میدهند و قطرشان بالای 2 میلیمتر نیست. باز کردن این رگها معمولاً تأثیر چشمگیری ندارد و درمان دارویی کافی میباشد.
- رگ مهم و حیاتی تنگی دارد: در این حالت پزشک فنر (استنت) میگذارد تا رگ باز شود و جریان خون به قلب بهبود یابد.
- رگ مهم با ضایعات زیاد یا مشکلات زمینهای دارد: در این حالت بیمار به جراحی قلب باز ارجاع داده میشود، مخصوصاً اگر چند رگ مهم تنگ شده باشد یا بیمار بیماری زمینهای قلبی داشته باشد.
علت درد پا پس از یک سال از آنژیوگرافی چیست؟
درد پا پس از آنژیوگرافی، یکی از عوارض این روش میباشد. در بعضی افراد، عصبی تحت تأثیر قرار میگیرد که باعث درد میشود یا لخته کوچکی تشکیل میشود که در طولانیمدت باعث درد پا میشود که این عارضه نادر میباشد.
خطر آمبولی حین یا بعد از آنژیوگرافی وجود دارد؟
هیچ کس نمیتواند مطمئن باشد که خطر صفر است، زیرا فیزیولوژی بدن انسانها با هم متفاوت میباشد، درست مانند زمانی که برخی افراد به ماده حاجب حساسیت نشان میدهند.
احتمال مرگ در آنژیوگرافی چقدر است؟
نمیتوان گفت صفر میباشد، چون این روش روی قلب انجام میشود. احتمال مرگ حدود ۱ درصد میباشد، اما در تجربه کاری معمولاً کمتر از این عدد رخ میدهد.
سوالات رایج قلب و عروق: آیا آنژیوگرافی بیهوشی دارد؟
خیر، فقط بیحسی موضعی با سرنگ انسولین با حجم کم در دست یا پا (محل ورود) انجام میشود. هیچ بیهوشی عمومی یا بیحسی خاص دیگری لازم نیست، چون رگها بیحس هستند و حتی اگر چند استند هم در رگهای بیمار گذاشته شود، معمولاً متوجه نمیشود.
چگونه استنت را در رگ قرار میدهند و اندازه آن را تشخیص میدهند؟
استنت یا فنر روی یک بالن بادشونده سوار و به صورت جمعشده آماده میشود. این فنر طول و قطر مشخصی دارد که بر اساس آنژیوگرافی مشخص میکنیم بیمار به چه سایزی نیاز دارد. سپس استنتِ سوارشده روی بالن را به داخل رگ و تا محل تنگی هدایت میکنیم. وقتی به نقطه مورد نظر رسید، با دستگاه مخصوص، بالن را با فشار مناسب، مثلاً حدود ۱۲ اتمسفر، باد میکنیم. با باد شدن بالن، استنت باز میشود و به دیواره رگ میچسبد. بعد از آن بالن را خالی میکنیم و بیرون میآوریم، اما استنت در همان محل باقی میماند و رگ را باز نگه میدارد.
بعد از نصب استنت چه اتفاقی برای آن در بدن میافتد؟
وقتی استنت در رگ باز میشود و به دیواره رگ میچسبد، دیگر جابهجا نمیشود و همانجا ثابت میماند. بهمرور زمان، بافت داخلی رگ روی آن رشد میکند و استنت عملاً جزئی از رگ میشود. حتی اگر فشار زیادی هم به بدن وارد شود، استنت تکان نمیخورد. همچنین اگر از دستگاههای ایکسری یا گیتهای بازرسی عبور کنید، معمولاً صدایی ایجاد نمیشود، چون حجم فلز استنت بسیار کم میباشد.
منبع این مقاله و توضیحات ارائهشده، ویدیوی آپارات برنامه طبیب میباشد که در مقاله نیز موجود است. برای اطلاعات درباره هزینه آنژیوگرافی و سوالات مرتبط، به مقاله مربوطه مراجعه کنید.
آیا این نوشته برایتان مفید بود؟
